Η επιμέλεια του εαυτού


Ενας κόσμος σχέσεων. Είτε το έχετε συνειδητοποιήσει είτε όχι, δεν ολοκληρώσατε απλώς τις σπουδές σας σε ένα τμήμα, αλλά εισαχθήκατε, βαθμιαία, σε έναν ολόκληρο κόσμο, του οποίου μέρος μόνο –σημαντικό, βεβαίως– υπήρξαν τα μαθήματα. Ο κόσμος αυτός είναι το σύνολο των σχέσεων που αναπότρεπτα είχατε με τους άλλους (συμφοιτητές, καθηγητές, διοικητικό προσωπικό, κ.λπ.). (Σημειώστε ότι και η μη σχέση με άλλους αποτελεί μορφή του σχετίζεσθαι). Μέρος του κόσμου τον οποίο βιώσατε αποτελούν επίσης το τοπίο και το κλίμα της περιοχής – η λίμνη, τα βουνά και τα υπέροχα χωριά στα Ζαγόρια, στα Τζουμέρκα και αλλού, και η πόλη των Ιωαννίνων. Εν ολίγοις, η συνάντησή σας ως εξελισσόμενες οντότητες με άλλες εξελισσόμενες οντότητες (ανθρώπινες και μη) –η σχέση σας ως ένσαρκα όντα με τη σάρκα του κόσμου– συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωσή σας.

Τα νιάτα είναι περισσότερο μια κατάκτηση παρά μια κατάσταση. Τα νιάτα δεν είναι ένα άμεσο δεδομένο, που το διαθέτει αυτόματα ένας εικοσάχρονος, ενώ το χάνει σταδιακά όσο μεγαλώνει. Καθώς κάθε κατάσταση που ζούμε είναι, είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι, ένα μείγμα ενεργητικότητας και παθητικότητας (αφενός μια τάση προς το θαρραλέο άνοιγμα της ύπαρξής μας στην πραγματικότητα, αφετέρου μια άλλη προς την αναδίπλωση και την περιχαράκωση σε έναν φοβισμένο εαυτούλη) με διαφορετική δοσολογία σε κάθε άτομο (και μάλιστα σε κάθε άτομο εκάστοτε), συχνά αφηνόμαστε να μας καθηλώνει η πλευρά μας που χαρακτηρίζεται από την παθητικότητα (οκνηρία, συνήθειες, άκριτη υιοθέτηση κοινωνικών συμβάσεων, κ.λπ.). Δεν αντιστεκόμαστε επαρκώς σε αυτή την καθήλωση – ενίοτε μάλιστα δεν νιώθουμε καν την ανάγκη να αντισταθούμε σε ό,τι δεν αντιλαμβανόμαστε ως καθήλωση.

Ενώ, λοιπόν, εξωτερικά είναι κανείς νέος, συχνά ενεργεί, με περισσή μάλιστα άνεση και ανυπόκριτη ικανοποίηση, ως νεόγερος. Τολμήστε, ή μάλλον ας τολμήσουμε όλοι, να αποτινάξουμε ό,τι το μικροπρεπές κατσικώνεται στον ψυχισμό και στη ζωή μας, έτσι ώστε να αφήσουμε χώρο και ανάσα στην όσο γίνεται πιο απρόσκοπτη εκδίπλωση της ζωτικότητάς μας και δη, όχι μόνο της εργατικότητας, αλλά των δημιουργικών ικανοτήτων μας σε οποιονδήποτε τομέα. Δεν είναι αναγκαία, εν προκειμένω, η πίστη σε υπερβατικούς σκοπούς. Η ζωή ως αυταξία, η ύπαρξη ως δύναμη – επ’ ουδενί όμως ως εξουσία με την αρνητική σημασία του όρου, τουτέστιν ως δύναμη εις βάρος των άλλων, ως επιβολή της ιδιαίτερης θέλησής μας ως ιδιαίτερης.

Το όργανο-εμπόδιο. Είμαστε περατά και θνητά όντα. Eνας βασικός νόμος της περατότητάς μας έγκειται στη διαρκή, αναπότρεπτη, συνάντηση εμποδίων στον δρόμο μας. Αυτά που αλλάζουν είναι ο τύπος και η συχνότητα των εμποδίων, αλλά είναι αδύνατη μια ανθρώπινη ζωή χωρίς εμπόδια.

Τα εμπόδια αυτά, ακόμη και τα σοβαρότερα, μπορούμε να τα μετατρέπουμε σε όργανα, σε εργαλεία, σε ευκαιρίες. Δεν είναι εύκολο. Συχνά, μάλιστα, είναι πολύ, ενίοτε εξαιρετικά, δύσκολο. Απαιτεί προσπάθεια και κόπος. Αναλογιστείτε το περίφημο ερώτημα: «Γιατί να τύχει αυτό σε εμένα;». Πολύ συχνά νιώθουμε ότι δεν θα τα καταφέρουμε. Ωστόσο, η αξία μιας ανθρώπινης ζωής δεν έγκειται στη διαχείριση των εύκολων, αλλά στην ενδόμυχη αίσθηση των αποτελεσμάτων που θα επιφέρει ο διαρκής αγώνας αντιμετώπισης ποικίλων εμποδίων, αρκεί να το κάνουμε με αυτεπίγνωση.

Προφανώς φαντάζει πιο επιθυμητή μια ζωή χωρίς δυσκολίες, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως. Πέραν όμως της βαρεμάρας που συνεπάγεται το διαδεδομένο ιδεολόγημα του «χαλαρά», η αντιμετώπιση και η υπερνίκηση των δυσκολιών (κάτι που προϋποθέτει ότι κατανοούμε επαρκώς σε τι ακριβώς συνίστανται και γιατί εμφανίζονται μπροστά μας εδώ και τώρα), χαλυβδώνουν την αυτοπεποίθησή μας, μας βοηθούν να πατάμε πιο γερά στα πόδια μας. Μάλιστα, εν προκειμένω, η γείωση δεν έχει αρνητική σημασία, εφόσον είναι η αναγκαία προϋπόθεση για κάθε τύπου εγχειρήματα απογειώσεων.

Διδαχθείτε από τα λάθη μας. Εμείς οι διδάσκοντές σας, είμαστε άνθρωποι και, όπως όλα τα ανθρώπινα όντα, έχουμε αρετές και, φευ, ελαττώματα. Συχνά μάλιστα, ένας ορισμένος τρόπος αντίληψης των σπουδών και της ζωής καθιστά τα ελαττώματά μας πιο έντονα και ενοχλητικά για τους άλλους. Ενίοτε, τυφλωμένοι από τις επιδόσεις μας στο νοητικό επίπεδο, χάνουμε την ισορροπία. Αλλες φορές, αποδίδουμε υπέρμετρη σημασία στα δευτερεύοντα και μας διαφεύγουν τα ουσιώδη. Ελπίζω να προσπαθήσατε να εντοπίσετε –ολικά, όχι μόνο νοησιαρχικά– και να αξιοποιήσατε τις αρετές μας και να αποκρούσατε διακριτικά τα ελαττώματά μας: «Ευχαριστώ, δεν θα πάρω».

Δεν χρειάζεται απαραιτήτως να τα στηλιτεύσετε και να αφεθείτε στην ευκολία του καταγγελτικού λόγου. Συχνά, άλλωστε, οι καταγγέλλοντες δεν είναι καλύτεροι από τους καταγγελλόμενους· το αντιεξουσιαστικό προσωπείο τους δεν κατορθώνει να κρύψει ότι είναι του ίδιου φυράματος με αυτούς. Οσοι προσπαθούν να σκέφτονται υπό το πρίσμα της αιωνιότητας –sub specie aeternitatis, σύμφωνα με τη γλυκιά προτροπή του Σπινόζα– δεν έχουν ανάγκη να δουν τα αποτελέσματα του κομπορρήμονος κουτσαβακισμού για να τον αναγνωρίσουν. Η αίσθηση και μόνο των ελαττωμάτων μας μπορεί να σας βοηθήσει να μην αφεθείτε κι εσείς σε αυτά.

* Ο κ. Γιάννης Πρελορέντζος είναι καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Φιλοσοφίας, κοσμήτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και συγγραφέας του βιβλίου «Γνώση και Μέθοδος στον Bergson» (Ευρασία, 2012). Το άρθρο αυτό αποτελεί σύνοψη σκέψεων που μοιράστηκε με τις φοιτήτριες και τους φοιτητές (καθώς και με τους συγγενείς και φίλους τους) στη διάρκεια της ορκωμοσίας των πτυχιούχων των τριών τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Επιμέλεια: ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ Κ. ΤΣΟΥΚΑΣ htsoukas@gmail.com

 

LefkadaToday.gr – Σημαντική Ενημέρωση:

Στο πλαίσιο της νέας πολιτικής του Facebook, πολλές από τις αναρτήσεις μας, είναι πιθανόν να μην σας εμφανίζονται στο news feed τόσο συχνά όσο παλιότερα. Προκειμένου να μην χάνετε καμία από τις αναρτήσεις μας, ακολουθήστε την παρακάτω απλή διαδικασία:
– Στη σελίδα του Lefkada Today στο Facebook, Επιλέξτε το κουμπί ‘Ακολουθείτε‘ και στη συνέχεια την επιλογή ‘Να Εμφανίζονται πρώτα

About Ομάδα Σύνταξης 18686 Articles
To LefkadaToday.gr είναι μια σύγχρονη ενημερωτική ιστοσελίδα για όσα συμβαίνουν στην Λευκάδα και την ευρύτερη περιοχή.

1 Comment

  1. Υποκείμενο και υποτέλεια
    και ο υπόρρητος αναστοχασμός

    Η επιμέλεια του εγώ , για την κατανόηση της τεχνολογίας του εαυτού, είναι απ τα κύρια ενδιαφέροντα των στοχασμών του κορυφαίου Γάλλου διανοητή του είκοστού αιώνα, Μισέλ Φουκώ που έγινε ευρύτερα γνωστός με το έργο του ” οι λέξεις και τα πράγματα ” το οποίο άσκησε τεράστια επιρροή στην εποχή του και ασκεί ακόμα , στο πλαίσιο του μεταστρουκτουραλισμού.
    Με το σύνολο και του μετέπειτα πολυσχειδούς έργου του εξάπλωσε τα επιστημονικά ενδιαφεροντά του -και ώς ισόβιος καθηγητής της μεθοδολογίας των επιστημών ( του εγγγυρότερου εκπαιδευτικού Γαλλικού Θεσμού) -πρός την κατεύθυνση της υπονομεύσεως της αντικειμενικότητας των επιστημών για να αποδείξει τον έλεγχο πάνω στον άνθρωπο ώς υποκείμενο της ιστορίας.
    Ήταν ένα ερευνητικό στοχαστικό πρόγραμμα που ανέτρεπε πολλές ώς τότε βεβαιότητες του διαφωτισμού για τις επιστήμες και τον σνθρωπο.
    Η τάξη του λόγου , επιτήρηση και τιμωρία , οι μελέτες του για τον ποινικό κώδικα και τις εξελίξεις του και με άλλα έργα του έδειχνε την στοχαστική βασανιστική του υποψιασμένος απέναντι σε κάθε μορφής εξουσία, και με τις μορφές που η εξουσία ασκείται η προσλαμβάνεται απ το υποκείμενο.
    Επιγραμματικά με τον όρο “” υποκείμενο και υποτέλεια”” ο Έλληνας μελετητής των περιοχών του Φουκώ, Αλέξανδρος Νεχαμάς απέδωσε μέρος των μελετών του για τον Μισέλ Φουκώ.
    Την ίδια εποχή ο σύγχρονος του Φουκώ ( γεννήθηκε το 1926-28 ) Κορνήλιος Καστοριάδης ( γεννήθηκε το 1922) μελετούσε το πρόταγμα της αυτονομίας του εαυτού υπό το πρίσμα της “: υπόρρητης επεξεργασίας του φαντασιακού ” στο κύριο έργο του με τίτλο “” η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας””.
    Η υποψία απέναντι σε κάθε δομή -ακόμα και αυτή του ίδιου του συγγραφέα ώς παραγωγού του νοήματος ή επιστήμονα , ώς ένα πρόσθετο καταπιεστικό μέσο που εμποδίζει την ριζοσπαστική μελέτη των φαινομένων που ερευνά και των εξαγομένων συμπερασμάτων , απετέλεσε μια μόνιμη επωδό της σκέψης υου Φουκώ.Ο οποίος στην αρχή των έργων του υποστήριζε ότι -γράφει ο ίδιος για να μείνει άγνωστος-. ”Η αλήθεια δεν ήταν και δεν είναι ανεξάρτητη σπ τον τρόπο που προβάλεται ‘” , γράφει ο Φουκώ που για υον φιλοσοφικό στοχασμό του ”ήταν και παραμένουν όλα επικίνδυνα και για τούτο πρέπει να αγωνιστούμε””.
    Στις δύο πολύωρες τελευταίες πσραδόσεις του στο Κολλέγιο της Γαλλίας , ασχολήθηκε με την εξελικτική της βιοηθικής του εγώ, που σύμφωνα με τις αρχικές του σκέψεις έβλεπε το εγώ σαν μια πρόσφατη ανακάλυψη που επέπρωτο να σβήσει ώς τα σχήματα πάνω στην άμμο της θάλασσας.
    Ο βίος του ανθρώπου κατά τον Φουκώ είναι μικρής διάρκειας και στην διάρκειά του δεν μπορεί να γίνουν κατανοητές οι αλλαγές ακλομα καιβγια το ίδιοβτο υποκείμενο άνθρωπο.
    Στις λέξεις και συα πράγματα !, σπέδειξε τον βίαιο αλλά συνεκτικό τρόπο που από η φυσική ιστορία έγινε βιολογία , η θεωρία περί πλούτου έγινε οικονομία , και η Γενική γραμματική έγινε φιλολογία μεταξύ 17ου και 18ου αιώνα. Κσι αυτό το έργο καλά είναι να μην περνάει απσρατήρητο για την εξελικτική της ίδιας της μεθοδολογίας των επιστημών , μέσα στο πρόταγμα του διαφωτισμού ώε τις μέρες μας, για τις ανώτερες και ανώτατες σπουδές της χώρας μας.
    Και η Ελλάδα έχει το κατάλληλο στοχαστικό εκπαιδευτικό δυναμικό , όπως και ο κος Πρελορέντζος και ο επιμελητής εδώ Χαρίδημος Τσούκας και άλλοι άξιοι πανεπιστημιακοί εκπαιδευτικοί στοχασταί -που δεν φωνασκούν ορθολογικώς προς κάλυψι αμαρτιών- για τον απαραίτητο φιλοσοφικό ανθρωπιστικό και επιστημονικό στοχασμό.
    Κσθηγητής επί προετοιμασία του φοιτητή και διδάκτορα Μισέλ Φουκώ υπήρξε ο καινοτόμος στοχαστής της σύγχρονης του εικοστού αιώνα ανάγνωσης του Μαρξισμού
    Λουί Αλτουσέρ. Και αυτό κάνει ακόμα ποιό ενδιαφέρουσα και αναγκαία ώς αναφορά και μελέτη του έργου του Μισέλ Φουκώ ώς ευρύτερα πολιτικού έργου , μια και, η θεωρία αποτελεί την πολιτική μέσα στις επιστήμες κατά την ανάγνωση υου Αλτουσέρ.

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.